Zatrudnianie uczniów i studentów na podstawie umów zlecenia to popularna forma współpracy, szczególnie w sektorach usługowych, handlowych i sezonowych. Dla przedsiębiorców to szansa na pozyskanie dodatkowych rąk do pracy przy minimalnych kosztach, a dla młodych osób – okazja do zdobycia pierwszego doświadczenia zawodowego. Warto jednak znać zasady obowiązujące przy zawieraniu takich umów.
Umowa zlecenie a status ucznia lub studenta
Umowa zlecenie, jako forma cywilnoprawna, nie podlega przepisom Kodeksu pracy, ale regulowana jest przez Kodeks cywilny. Zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonania określonej czynności dla zleceniodawcy, a w zamian otrzymuje ustalone wynagrodzenie. W przypadku uczniów i studentów istotne są przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych.
Jeśli zleceniobiorca jest uczniem szkoły podstawowej, ponadpodstawowej lub studentem do ukończenia 26. roku życia, umowa zlecenie nie rodzi obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne ani zdrowotne. Kluczowe jest jednak utrzymanie statusu ucznia lub studenta – jego utrata w trakcie miesiąca powoduje konieczność proporcjonalnego naliczenia składek.
Wyjątki od zwolnienia ze składek ZUS
Zwolnienie ze składek ZUS nie obowiązuje w każdej sytuacji. Jeżeli student lub uczeń zawiera umowę zlecenie z pracodawcą, u którego jest już zatrudniony na podstawie umowy o pracę, wówczas umowa zlecenie również podlega oskładkowaniu. W takiej sytuacji podstawę naliczenia składek stanowi łączna kwota przychodów z obu umów.
Kolejnym wyjątkiem jest ukończenie 26. roku życia – po przekroczeniu tego wieku zleceniobiorca automatycznie traci prawo do zwolnienia ze składek i ulgi podatkowej, nawet jeżeli nadal studiuje.
Minimalna stawka godzinowa
Zleceniobiorcy, którzy wykonują pracę odpłatnie, mają prawo do wynagrodzenia nie niższego niż obowiązująca minimalna stawka godzinowa. Dotyczy to również uczniów i studentów. W 2025 roku minimalna stawka godzinowa wynosi 30,50 zł brutto i obowiązuje w tej samej wysokości przez cały rok.
W przypadku rozliczania zlecenia ryczałtowo – np. za wykonanie konkretnej usługi – należy wykazać liczbę przepracowanych godzin, a wynikowe wynagrodzenie nie może być niższe niż wynikające z minimalnej stawki.
Opodatkowanie przychodów z umowy zlecenia
Przychody z umowy zlecenia traktowane są jako przychody z działalności wykonywanej osobiście. Pracodawca pełni funkcję płatnika i odpowiada za obliczenie, pobranie i odprowadzenie zaliczki na podatek dochodowy. Zasady opodatkowania zależą od wysokości wynagrodzenia:
- Przy kwotach do 200 zł brutto – stosuje się zryczałtowany podatek w wysokości 12%.
- Przy kwotach powyżej 200 zł – dochód pomniejsza się o koszty uzyskania przychodu (zwykle 20%) i ewentualne składki ZUS (jeśli występują), a następnie oblicza zaliczkę na podatek (12% lub 32%).
Zwolnienie z PIT dla młodych
Uczniowie i studenci, którzy nie ukończyli 26. roku życia, mogą skorzystać ze zwolnienia z podatku dochodowego (tzw. ulga dla młodych). Warunkiem jest, aby przychody uzyskane z umowy zlecenia (lub umowy o pracę) nie przekroczyły w ciągu roku kwoty 85 528 zł brutto. Zwolnienie przestaje obowiązywać z dniem ukończenia 26. roku życia – przychody osiągnięte po tej dacie są już opodatkowane na zasadach ogólnych.
Korzyści dla pracodawcy
Zatrudnienie ucznia lub studenta na podstawie umowy zlecenia pozwala na znaczące obniżenie kosztów. W wielu przypadkach całkowity koszt pracodawcy ogranicza się do kwoty brutto ustalonego wynagrodzenia – bez konieczności odprowadzania składek i podatku. Jest to zatem efektywna forma współpracy zarówno pod względem finansowym, jak i organizacyjnym.